24 ژوئن 2025- بر اساس یک بررسی مروری جدید، تیرزپاتاید که با نام های تجاری Mounjaro و Zepboundبه فروش می رسد، ممکن است دارای مکانیسم های محافظت کننده ی عصبی باشد که می توانند به کاهش خطر یا کند شدن روند پیشرفت بیماری آلزایمر و زوال عقل کمک کنند. این یافته ها در مجله Metabolic Brain Disease منتشر شده است.
تیرزپاتاید، یک آگونیست دوگانه ی گیرنده هایGLP-1 (پپتید شبه گلوکاگون-۱) وGIP (پلی پپتید مهارکننده ی معده) است. این دارو در ابتدا برای درمان دیابت نوع ۲و چاقی تأیید شده بود، اما اکنون پتانسیل بیشتری در هدف گیری مکانیسم های بیماری مرتبط با آلزایمر از خود نشان داده است. شواهد زیادی وجود دارد که دیابت نوع ۲و چاقی باعث التهاب سیستمیک خفیف و استرس اکسیداتیو می شوند که به نوبه ی خود می توانند منجر به التهاب عصبی و آسیب اکسیداتیو در مغز شوند- فرآیندهایی که به عنوان عوامل مؤثر در بروز و پیشرفت آلزایمر شناخته می شوند، که شایع ترین بیماری نورودژنراتیو و یکی از دلایل اصلی زوال عقل در جهان است.
این مرور علمی تأکید می کند که توانایی تیرزپاتاید در کاهش التهاب سیستمیک و استرس اکسیداتیو ممکن است اثرات محافظتی در برابر شکل گیری آسیب های مغزی مرتبط با بیماری آلزایمر داشته باشد. به طور خاص، تیرزپاتاید ممکن است تولید آمیلوئید-بتا (Aβ) را مهار کند؛ مولکولی که نقش مرکزی در تشکیل پلاک های آمیلوئیدی در آلزایمر دارد. همچنین، این دارو می تواند به کاهش التهاب عصبی، استرس اکسیداتیو و مرگ سلول های عصبی کمک کند.
تأثیر تیرزپاتاید فراتر از این موارد است و شامل تنظیم مکانیسم های مرتبط با متابولیسم مغز نیز می شود. این مرور اشاره می کند که این دارو می تواند حساسیت مغز به لپتین را بهبود بخشد و احتمالاً ارتباط بین چاقی و آلزایمر را تضعیف کند. همچنین، تیرزپاتاید بیان آدیپونکتین را افزایش می دهد که به بهبود وضعیت متابولیک در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲و چاقی کمک می کند.
در سطح مولکولی، باور بر این است که تیرزپاتاید مسیرهای سیگنال دهی مختلفی را که در بقا و عملکرد نورون ها نقش دارند، از جمله مسیرهای PI3K/AKT، GSK3β،BDNF و CREB، را تحت تأثیر قرار می‌دهد. همچنین بر میکروRNAهایی مانند miR-212-3p وmiR-43a-5p که در نورون زایی و تمایز سلول های عصبی نقش دارند، اثر می گذارد.
از طریق این مکانیسم ها، تیرزپاتاید به مقابله با اثرات مضر هایپرگلایسمی مزمن و اضافه وزن بر سلامت مغز کمک می کند و ممکن است باعث کند شدن شروع یا پیشرفت بیماری آلزایمر شود. این مرور علمی تأکید می کند که تیرزپاتاید هم به صورت محیطی- از طریق کاهش التهاب سیستمیک و استرس اکسیداتیو- و هم به صورت مرکزی- با محافظت از نورون‌ها و حفظ عملکرد شناختی-عمل می کند.
با وجود این یافته های امیدوارکننده، نویسندگان هشدار دادند که بیشتر شواهد مربوط به اثرات محافظت عصبی تیرزپاتاید از مطالعات پیش بالینی به دست آمده اند. بنابراین، هنوز نیاز قابل توجهی به انجام کارآزمایی های بالینی دقیق برای تأیید این نتایج در جمعیت انسانی وجود دارد.
نویسندگان در پایان نتیجه گیری کردند که «تیرزپاتاید مسیر پژوهشی هیجان انگیزی برای درمان آینده ی بیماری آلزایمر به شمار می رود و این امید را ایجاد کرده است که این داروی ضد دیابت و ضد چاقی بتواند در مقابله با بار فزاینده ی زوال عقل نیز مؤثر واقع شود».
منبع:
https://medicaldialogues.in/neurology-neurosurgery/news/tirzepatide-may-offer-neuroprotective-benefits-against-alzheimers-and-dementia-study-150443